මැදපෙරදිග කලාපයේ දේශපාලනික සහ මිලිටරි තත්ත්වය අතිශය තීරණාත්මක මට්ටමකට පත්වෙමින් පවතින බව විදෙස් වාර්තා සඳහන් කරයි. ඊශ්රායලය, ඉරානය සහ හිස්බුල්ලා සංවිධානය සම්බන්ධ මෙම ගැටුම්කාරී වටපිටාව තුළ හෝමූස් සමුද්ර සන්ධිය (Strait of Hormuz) යළි වසා දැමීමට ඉරානය ගත් තීරණය ලෝක ආර්ථිකයට දැඩි බලපෑමක් එල්ල කර ඇත.
1. හෝමූස් සමුද්ර සන්ධිය වසා දැමීම
ඉරාන විප්ලවීය ආරක්ෂක බළකාය (IRGC) විසින් පසුගිය සෙනසුරාදා රාත්රියේ සිට හෝමූස් සමුද්ර සන්ධිය යළි වසා දැමීමට පියවර ගෙන තිබේ. මෙයට ප්රධානතම හේතුව වී ඇත්තේ ඉරාන වරායන් වෙත අමෙරිකාව පනවා ඇති නාවික අවහිර කිරීම් (Blockade) ඉවත් නොකිරීමයි.
- ලෝක තෙල් සැපයුමෙන් පහෙන් එකක් (1/5) ගමන් කරන මෙම මර්මස්ථානය වසා දැමීම නිසා ගෝලීය තෙල් මිල ශීඝ්රයෙන් ඉහළ ගොස් ඇත.
- අවහිර කිරීම් නොතකා යාත්රා කිරීමට උත්සාහ කළ ඉන්දීය ධජය සහිත නෞකා දෙකකට ඉරානය විසින් වෙඩි ප්රහාර එල්ල කර ඇති බවද වාර්තා වේ.
2. ඊශ්රායල - හිස්බුල්ලා සටන් විරාමය
අමෙරිකාවේ මැදිහත්වීමෙන් අප්රේල් 16 වනදා සිට ලෙබනනයේ ක්රියාත්මක වූ දින 10ක තාවකාලික සටන් විරාමය මේ වන විට බිඳ වැටීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇත.
- හිස්බුල්ලා ස්ථාවරය: හිස්බුල්ලා නායක නයිම් කාසම් (Naim Qassem) ප්රකාශ කර ඇත්තේ දකුණු ලෙබනනයේ ඊශ්රායල හමුදා රැඳී සිටින තාක් කල් මෙම සටන් විරාම ගිවිසුම්වලට කිසිදු වටිනාකමක් නොමැති බවයි.
- ඊශ්රායල මැදිහත්වීම: ලෙබනනය තුළ ඊශ්රායලය සිදු කළ ප්රබල ප්රහාරවලින් පසු හිස්බුල්ලා සංවිධානය නිරායුධ කිරීම සඳහා ඊශ්රායලය දිගින් දිගටම බලපෑම් කරමින් සිටී.
3. ඉරානය සහ ඊශ්රායලය අතර ගැටුම
පසුගිය පෙබරවාරි මස ඉරාන උත්තරීතර නායක අලි කමේනි ඝාතනය කිරීමත් සමඟ ආරම්භ වූ අමෙරිකානු-ඊශ්රායල ඒකාබද්ධ ප්රහාර හමුවේ ඉරානය සිය ප්රතිප්රහාර දැඩි කර ඇත. හෝමූස් සමුද්ර සන්ධිය වසා දැමීම ඉරානය විසින් ඊශ්රායලයට සහ අමෙරිකාවට එරෙහිව භාවිතා කරන ප්රධානතම ආර්ථික අවිය බවට පත්ව තිබේ.
ගෝලීය බලපෑම
පවතින සටන් විරාමය අවිනිශ්චිත වීම සහ හෝමූස් සමුද්ර සන්ධිය අවහිර වීම හේතුවෙන් ජාත්යන්තර මූල්ය අරමුදල (IMF) අනතුරු අඟවන්නේ මෙය 1970 දශකයෙන් පසු ලෝකය මුහුණ දෙන දරුණුතම බලශක්ති අර්බුදය බවයි.
මෙම තත්ත්වය හමුවේ ශ්රී ලංකාව වැනි ආනයනික ඉන්ධන මත යැපෙන රටවලට ඉදිරියේදී ඉන්ධන මිල ඉහළ යාම සහ සැපයුම් දාම බිඳ වැටීම වැනි දැඩි ආර්ථික අභියෝගයන්ට මුහුණ දීමට සිදු වනු ඇත.
