ශ්රී ලාංකේය මූල්ය ඉතිහාසයේ කළු පැල්ලමක් එක් කළ මහා පරිමාණ මූල්ය වංචාවක තීරණාත්මක පුරුකක් ලෙස සැලකුණු, ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 2.5ක (දළ වශයෙන් රුපියල් කෝටි 75කට අධික) මුදලක් අවභාවිත කිරීමේ චෝදනාවට ලක්ව වැඩ තහනමට ලක්ව සිටි නිලධාරියාගේ සියදිවි හානිකර ගැනීම මේ වන විට රට තුළ දැඩි සංවාදයකට තුඩු දී තිබේ.
සිදුවීමේ පසුබිම: ඩොලර් මිලියන 2.5ක අතුරුදන් වීම
භාණ්ඩාගාර මෙහෙයුම් පද්ධතියේ ඇති වූ විෂමතාවයක් හේතුවෙන් මෙම මහා පරිමාණ මුදල අස්ථානගත වී ඇති බව මුලින්ම අනාවරණය විය. මූලික විමර්ශනවලදී හෙළි වූයේ:
- රජයේ අනුමත පටිපාටිවලින් බැහැරව විදේශීය ගිණුම් හරහා මෙම මුදල් සංසරණය වී ඇති බව.
- අදාළ නිලධාරියා සතුව තිබූ විශේෂිත පරිගණක ප්රවේශ කේත (Access Codes) භාවිත කර මෙම ගනුදෙනුව සිදු කර ඇති බව.
- සිද්ධිය අනාවරණය වීමත් සමඟ අදාළ නිලධාරියා වහාම ක්රියාත්මක වන පරිදි වැඩ තහනමට (Interdiction) ලක් වූ අතර ඔහුගේ විදේශ ගමන් තහනම් කිරීමට ද පියවර ගැනුණි.
මරණය පිටුපස ඇති සැකය සහ පීඩනය
මෙම නිලධාරියා සියදිවි හානිකර ගැනීම හුදෙක් මානසික බිඳවැටීමක් ද එසේත් නැතිනම් මහා පරිමාණ ජාලයක ගොදුරක් වීමක් ද යන්න පිළිබඳව නීතිය ක්රියාත්මක කරන ආයතනවල අවධානය යොමු වී ඇත. මෙහිදී අවධානය යොමු කළ යුතු ප්රධාන කරුණු කිහිපයකි:
- හුදකලා වංචාවක් ද? සමූහ කුමන්ත්රණයක් ද?: රාජ්ය මූල්ය පද්ධතියකින් මෙවැනි විශාල මුදලක් තනි පුද්ගලයෙකුට පමණක් බැහැර කළ නොහැකි බව ආර්ථික විශේෂඥයන්ගේ මතයයි. ඔහු මියයෑමත් සමඟ මෙම ජාලයේ ඉහළ පුරුක් පිළිබඳ තොරතුරු යටපත් වීමේ අවදානමක් පවතී.
- පරීක්ෂණ මධ්යයේ එල්ල වූ බලපෑම්: ඔහුගෙන් ප්රශ්න කිරීම් සිදු කරන කාලසීමාව තුළ කිසියම් පාර්ශවයකින් තර්ජන එල්ල වූයේ ද යන්න පිළිබඳව පවුලේ ඥාතීන් සැක පළ කරයි.
- සමාජීය අපවාදය: වෘත්තීය ගෞරවය මත ජීවත් වූ නිලධාරියෙකුට එල්ල වූ මෙම "වංචාකාරයා" යන ලේබලය දරාගත නොහැකි වූ පීඩනයක් වන්නට ඇත.
නීතිමය සහ ආර්ථික බලපෑම
ප්රධාන සැකකරුවෙකු මියයෑම නඩුවේ ඉදිරි ගමනට විශාල බාධාවකි.
- සාක්ෂි පනත (Evidence Act): සැකකරු ජීවතුන් අතර නොසිටීම නිසා ඔහු ලබා දුන් කට උත්තර හෝ ඔහු සතු වූ රහස්ය තොරතුරු නීතිමය වශයෙන් තහවුරු කිරීම අපහසු වේ.
- මුදල් අයකර ගැනීම: රජයට අහිමි වූ ඩොලර් මිලියන 2.5ක මුදල නැවත අයකර ගැනීමේ ක්රියාවලිය මින් මන්දගාමී විය හැකිය.
අවසාන විග්රහය
මෙම මරණයත් සමඟ වළලී යන්නේ පුද්ගලයෙකුගේ පණක් පමණක් නොව, රාජ්ය සේවයේ පවතින දූෂණ වංචා පිළිබඳ සොයා ගැනීමට තිබූ ස්වර්ණමය අවස්ථාවකි. මියගිය පුද්ගලයා සැබෑ වරදකරුවෙකු වුවත්, නැතත් මෙම සිදුවීමෙන් පසක් වන්නේ ශ්රී ලංකාවේ මූල්ය පද්ධතියේ ඇති අනාරක්ෂිතභාවය සහ විමර්ශන පද්ධතියේ පවතින දුර්වලතාවයන්ය.
තවත් මෙවැනි "මූල්ය බිල්ලන්" බිහි නොවීමට නම්, පද්ධතිමය වෙනසක් (Systemic Change) සහ වංචා සිදු වීමට පෙර ඒවා හඳුනාගත හැකි තාක්ෂණික විගණනයක් රාජ්ය ආයතන තුළ ස්ථාපිත විය යුතුය.
